Uncategorized

Zaškleńčna mólba

Krok po kroku nałožujemy wosebitu wuměłsku techniku, tak zo nastanje na škleńcy a nic na łopjenje hotowa molowanka. Wot 7 lět, wudawki 6,50 €.

Z akwarelom „Synowe žně w Błótach“ prezentuje Serbski muzej twórbu delnjoserbskeho molerja Wylema Šybarja, kotryž liči k wuznamnym wuměłskim chronistam Błótow. W swojich krajinowych wobrazach zapopadnje wón rjanosć swojeje domizny runje tak kaž žiwjenski a dźěłowy swět jeje wobydlerjow. Šybaŕ, husto mjenowany jako „moler Błótow“, wěnowaše so w swojim tworjenju wosebje wodźiznam, rěčnišćam, łukam a wsam Delnjeje Łužicy. W swojich dźěłach spožči jónkrótnej błótowskej krajinje skutkowny wobraz.

W lěće 1958 nastaty akwarel pokazuje typisku scenu z tradicionalnych Błótow. Prědku leža čołmy na wodźe w grobli, kotrež špiheluja so na powjerchu wody. W pozadku wupřestrěwaja so płone łuki, na kotrychž su ludźo ze synowymi žnjemi zaběrani. Motiw pochadźa z časa, jako tworjachu rěčnišća Sprjewje wódne puće a z tym žiwjenske žiły woneje kónčiny. Tehdy słušachu čołmy njeparujomnje k najwažnišim transportnym srědkam ludźi.

Charakteristiske za Šybarjowe wašnje molowanja je lochke, transparentne nałožowanje barbow. Z mało smužkami seršćowca so jemu poradźi, swětło, pohib a atmosferu zapopadnyć. Cunje módre, zelene a brune barby sposrědkuja měrliwosć lětnjeho dnja.

„Synowe žně w Błótach“ njejsu z tym jenož harmoniski wobraz krajiny, ale runje tak kulturnohistoriske swědčenje a dopomnjeće na tradicionalne wašnje žiwjenja. Zdobom wotbłyšćuje wobraz zwjazanosć wuměłca ze swojej serbskej domiznu na dosć skutkowne wašnje.

• Wylem Šybaŕ (1887–1974)
• Synowe žně w Błótach
• 1958, akwarel na papjerje, 48,0 cm x 62,0 cm
• SM-VI-000322 K2

Něhdźe 70 žonow a muži ze serbskeje Łužicy poda so w 18. a 19. lětstotku z ewangelskich Serbow na misionsku słužbu. W nadawku bratrowskeje jednoty skutkowachu w Grönlandskej a Labradorje, w Surinamje a Africe. Doma pak wustupowachu na misionskich swjedźenjach a dźělachu swoje nazhonjenja z dalokeho swěta. W přednošku podamy so na slědy serbskich misionarow w zamórskich krajach a we Łužicy. Hdźe ležitej Kmoch Island a Miertsching Lake? A što chowa so za něhdyšej tibetskej zběrku w Serbskim muzeju?

referentka: Dr. Lubina Malinkowa, wědomostna sobudźěłaćerka Serbskeho instituta, přednošuje w rjedźe „Sorabistika po puću” w Serbskim muzeju.

Tute miniaturne fotowe leporelo je drje najmjeńši objekt ze zběrki Serbskeho muzeja. Wosom wotćahow w formaće 2,2×1,5 cm su jako leporelo rjadowane a do blachoweje tyzki zapołožene, kotraž so přez jednory zaspinak začinja. Wuško na hornim kóncu zmóžnja jednory transport, na přikład jako připowěšatko při klučach. Na wobrazach pokazaja so wšelakore sceny ze žiwjenja w Błótach – typiski suweněr Błótowskeho turizma w 1930tych do 1940tych lětach.

Błóta so wot druheje połojcy 19. lětstotka přiběrajcy turistisce wotkrywachu. Pućowarska rozprawa Theodora Fontany wo jeho čołmikowanju wuchodnje Lubnjowa w lěće 1859 zeznajomni šěroke byrgarske čitarstwo z kónčinu. Dalše impulsy nazhonja Błotowski turizm 1866 přez přizamknjenje Lubnjowa na železnisku syć a 1882 z organizowanjom turistiskich čołmikowanjow přez wučerja Paula Fahlischa.

Nimo rjanosće přirody wuwabi wot wšeho spočatka tež starodawne žiwjenske wašnje Błótowskich Serbow wćipnotu wopytowarjow. Hač narodna drasta, Błótowska architektura abo idyliska krajina – je zajimawe, zo hižo pola Fontany romantizowane motiwy so hač do dźensnišeho w zwičnjenju wužiwaja, drje zwjetša do stereotypa redukowane.

• Błótowski suweněr, miniaturne fotowe leporelo “Gruß aus dem Spreewald”, SM-VI-007042
• wokoło 1930/1940

Serbske holanske wsy dožiwichu spočatk 1950tych lět wulke přeměnjenja. Hač do spočatka 20. lětstotka na přikład młóćachu žito z cypu. Někak 30 tydźenjow, wot kónca septembra hač do spočatka meje, so na hunje zorno wumłóćeše. Ze zawjedźenjom transportabelnych młóćenskich mašinow, zhubichu dnjowi mzdownicy swoju trajnu zasłužbu a přistajenje přez zymski čas.

Na foće Parcowa z lěta 1965 je młóćawa “Dechentreiter JD 76”, tykanje snopow do mašiny a pjelnjenje měchow ze zornom widźeć. Hižo 1924 so prěnje młóćenske zjednoćenstwo wutwori. Hosćencar Kubenc kupi wjetšu młóćawu, kotraž bu wot wobdźělnikow wotpowědnje swójskeho mnóstwa wobsydstwa pódy podźělnje zapłaćena. W času młóćenja buštaj fachowcaj za młóćenje přistajenaj. Krute městno młóćenja na nawsy njebě, skerje wjezechu mašinu dom wot domu. W Parcowje załožichu 1958 prěnje prodrustwo “Čerwjena hwězda”, kotrež planowaše a přewjedźe přestrukturowanje ratarstwa. Hižo 1960 dźěłaše cyła wjes jako zjednoćene drustwo “Nowy čas”.

Wot 1967 do 1969 přewjedźe Institut za serbski ludospyt etnografiske přepytowanja nastupajo towaršnostne změny holanskeje wsy. Fotografija je jedne z 230 objektow, kotrež so při zběraćelskej akciji 1968/69 muzejej přepoda. Přičina bě dewastěrowanje Parcowa 1969/70.

• Fotografija Gudrun Kubenz wokoło 1965, fotowa papjera, 12,3 x 17 cm. Na zadnjej stronje je němska rukopisna notica: Auf dem Dreschplatz in Groß Partwitz. SM-F-004931
• Ručnje tkany měch ze zatkanymaj barbnymaj paskomaj, 60 x 95 cm. Rubjany płat, tež płatno mjenowany, je najstarša a najstabilniša włoknina. Kóžda swójba wobsedźeše swójski muster k spóznaću žitnych měchow. Bywša wobsedźerka Anna Salmann, Ćisk, Wokrjes Wojerecy. SM-V-003787 D
• Groß Partwitz – Wandlungen eines Lausitzer Heidedorfes. Spisy Instituta za serbski ludospyt, zwjazk 45, 1976. SM-B- 001562

Pod hesłom “Muzeje z wjeselom wotkryć” móže so Serbski muzej darmo wopytać. Trajna wustajeńca k stawiznam, rěči a kulturje Serbow kaž tež wosebita wustajeńca skića mnoho wotměny. W 17 hodź. přeprošujemy na wjedźenje “Nowa Doba” – Serbja w powójnskim času a zažnej NDR. Wot rólnej reformy ke kolektiwizaciji, wot separatisma k serbskemu zakonjej, wot zjězda Serbow k ludowym zběžku – wěsći w žanym druhim lětdźesatku serbskich stawiznow so telko wuznamnych podawkow a wuwićow njewotmějechu hač w lětach mjez 1945 a 1955. Muzeologa Alexander Pólk wjedźe přez dynamiski lětdźesatk, kotryž serbsku kulturu dołhodobnje wowliwowaše. W 16 hodźin je wjedźenje w němskej rěči.

Pokazaja so wosebite techniki stareho rjemjesła a ručneho dźěła:
* reparowanje plećenych stólcow
* ćišć z modlemi
* předźenje
* wušiwanje
* wužrawanje jutrownych jejkow

Na wšelakich stacijach móžeće so sami wuspytać.

-> 16 + 17 hodź.: wjedźenje po muzeju

Soraborum Saluti!

… bě postrow Sorabije, něhdyšeho Serbskeho prědarskeho towarstwa w Lipsku, najstaršeho serbskeho towarstwa a zdobom studentskeho zjednoćenstwa Němskeje. Štož započa so w lěće 1716 jako zhromadnosć ewangelskeho teologiskeho dorosta, kotryž so w serbskim prědowanju zwučowaše, změni so w 19. lětstotku na němsko-serbske towarstwo łužiskich studentow wšelakich studijnych směrow z komersom -studentskej korčmu, ale bjez menzury – tesakowanja. Tute so přeco bóle přeněmči. W jeho serbskej sekciji Sorabicum přewjedźechu so serbske rěčne zwučowanja hač krótko po wróćicy lětstotka. Zjednoćenstwo, 1909 na Sorabia přemjenowane, bu 1936 rozpušćene. Dźensa slědujetej jeho tradiciji so tesakowace zjednoćenstwo studentow Sorabia-Westfalen Münster a serbska studentska skupina Sorabija Lipsk.

Kónc lěta 2025 poradźi so Serbskemu muzejej, swoju wobšěrnu zběrku studentskich objektow Sorabije wo dalše unikaty z časa mjez 1882 a 1924 rozšěrić. Tute pyša cirkel “SS!” – skrótšenka za hesło Soraborum Saluti! – Serbam k spomóženju! – a wopon Sorabije ze symboliskim serpom dla podobnosće słowow serp – Serb. Wěnowanja pokazuja, zo jedna so wo dary jako wuraz wuskeho zwiska mjez “panikom” a “lišku” – nazhonitym a młodym studentom. Wone pochadźeja ze zawostajenstwa Jana Jurja Handrika (1860-1946) z Kubšic, kiž bě wot lěta 1882 subsenior a předsyda sekcije Sorabicum a pozdźišo serbski farar w Minakale a Husce a jeho syna Friedricha Jurja Handrika (1902-1979), farar we Wjazóncy. W jeho generaciji so serbska rěč w swójbje pozhubi. Studentske dopomnjenki dari Jurij Handrik do swojeje smjerće młodemu zajimowanemu susodej.

Konwolut dopomnjenkow Sorabije w Lipsku ze zawostajenstwa fararja Jurja Handrika z Wjazońcy, kupjeny wot Friedemanna Gerlinga

1. Złoty pjeršćeń ze zagrawěrowanym cirklom “SS!” a z couleurom
2. Fotowy album z woponom Sorabije (bjez fotow) z wěnowanjom J. Handrikej wot Fr. Ronnerberga, 1909
3. Piwowa škleńca z woponom Sorabije a napisom “Semper virius servetur “ – Njech je stajnje sylniša nutřka wěnowanje seniora Johanna Bartke za J.Handrika, hody 1921, emajlowe pomolowanje
4. Piwowej paskaj, anonymny darićel za J. Handrika 1882/83 a wot Johannesa Bartke za J. Handrika, 1921, winowy pask samsneho darićela, hody 1924, ripsowa žida, slěbro, grawěrowane
5. Wočinjak za listy z couleurom njeznateje korporacije, wěnowany J. Handrikej
6. Couleurowa dopisnica
7. Štyri couleurowe paski
8. Němskej spěwnikaj za komers, 1906 a bj. lěta
9. Němsko-serbski rozmołwnik za nawuknjenje serbskich rěčnych wobrotow, 1920

SM-V-011976 – 011986, SM-P-002525, SM-B-008687-008689

“Sydom rjanych holcow” a dalše tekstilne wuměłske twórby nastachu pod nawodom tekstilneje wuměłče Helgi Graupner w spěchowanskej skupinje při Domje za serbske ludowe wuměłstwo. Přednošk rysuje jimacy žiwjenski wobraz kreatiwneje a njesprócniweje wojowarki za wurjadne tekstilne wuměłske dźěło na polu amaterow NDR. referentce:

• Dr. Dagmar Neuland-Kitzerow, ludowědnica, něhdyša kustodowka při Muzeju Europskich kulturow w Berlinje
• Petra Helbig, tekstilna wuměłča a wuměłska pedagogowka

Štóž chce wzdźěłany być a rěkać pěstowaŕ rěče / našeje serbskeje tež – zeznać z Homerom so ma! – čitamy we předsłowje do Homeroweje “Ilijady”. To njemóže hinak być: Homerowa “Ilijada” jewi so jako zakładny pomnik europskeje kultury. Hnydom za njej slěduje młódša sotra “Odyseja”. Wobě mišterskej twórbje w hornjoserbšćinje přełoži starolutherski duchowny Matej Urban (1846-1931). Dóńt Homeroweju epow w Serbach wšak bě hinaši hač tón originalnych twórbow: jako prěnja wuńdźe w serbskej rěči 1921 “Odyseja”, “Ilijadu” wozjewi Urban lěto pozdźišo. Wokoło ideje přełožka wutwori so „komitej za wudaće Serbo-Homera“, do kotrehož słušeštaj mjez druhim Jurij Hejduška a Ota Wićaz. Kónčnu korekturu tekstow je wobstarał Arnošt Muka. Jich wukon je wjedł k spěchowanju wědomostneho wuwiwanja serbšćiny. Dźensa staj wobaj eposaj pomnikaj a pokładnišćo serbskeje rěče.

Spěwaj Homera móžetej Serbam wosebje bliskej być – dźakowano slědźenjam Milmana Parryja a Alberta Lorda a jeju naslědnikam wěmy, zo pochadźatej wobaj z ertneje kultury a stej bjez znaća pisma nastałoj. Slědźenja su tradicionalnej kulturje powědanja wjele připóznaća a česće přinjesli. Dźensa tutu kulturu jako “folkloru” pomjenować njeje hižo prawje. Poskajće, kak klinča prěnje wjerše “Ilijady” w starogrjekskim originalu a w serbskim přełožku!

• Objekt měsaca 3_2026: Homerowa Ilijada: Přełožk a wudaće M. Urban; Budyšin 1922; SM-B-003923
• Objekt měsaca 3_2026: Homerowa Odyseja: Přełožk a wudaće M. Urban; Budyšin 1921; SM-B-000078