Monthly Archives: April 2026

Serbske holanske wsy dožiwichu spočatk 1950tych lět wulke přeměnjenja. Hač do spočatka 20. lětstotka na přikład młóćachu žito z cypu. Někak 30 tydźenjow, wot kónca septembra hač do spočatka meje, so na hunje zorno wumłóćeše. Ze zawjedźenjom transportabelnych młóćenskich mašinow, zhubichu dnjowi mzdownicy swoju trajnu zasłužbu a přistajenje přez zymski čas.

Na foće Parcowa z lěta 1965 je młóćawa “Dechentreiter JD 76”, tykanje snopow do mašiny a pjelnjenje měchow ze zornom widźeć. Hižo 1924 so prěnje młóćenske zjednoćenstwo wutwori. Hosćencar Kubenc kupi wjetšu młóćawu, kotraž bu wot wobdźělnikow wotpowědnje swójskeho mnóstwa wobsydstwa pódy podźělnje zapłaćena. W času młóćenja buštaj fachowcaj za młóćenje přistajenaj. Krute městno młóćenja na nawsy njebě, skerje wjezechu mašinu dom wot domu. W Parcowje załožichu 1958 prěnje prodrustwo “Čerwjena hwězda”, kotrež planowaše a přewjedźe přestrukturowanje ratarstwa. Hižo 1960 dźěłaše cyła wjes jako zjednoćene drustwo “Nowy čas”.

Wot 1967 do 1969 přewjedźe Institut za serbski ludospyt etnografiske přepytowanja nastupajo towaršnostne změny holanskeje wsy. Fotografija je jedne z 230 objektow, kotrež so při zběraćelskej akciji 1968/69 muzejej přepoda. Přičina bě dewastěrowanje Parcowa 1969/70.

• Fotografija Gudrun Kubenz wokoło 1965, fotowa papjera, 12,3 x 17 cm. Na zadnjej stronje je němska rukopisna notica: Auf dem Dreschplatz in Groß Partwitz. SM-F-004931
• Ručnje tkany měch ze zatkanymaj barbnymaj paskomaj, 60 x 95 cm. Rubjany płat, tež płatno mjenowany, je najstarša a najstabilniša włoknina. Kóžda swójba wobsedźeše swójski muster k spóznaću žitnych měchow. Bywša wobsedźerka Anna Salmann, Ćisk, Wokrjes Wojerecy. SM-V-003787 D
• Groß Partwitz – Wandlungen eines Lausitzer Heidedorfes. Spisy Instituta za serbski ludospyt, zwjazk 45, 1976. SM-B- 001562

Pod hesłom “Muzeje z wjeselom wotkryć” móže so Serbski muzej darmo wopytać. Trajna wustajeńca k stawiznam, rěči a kulturje Serbow kaž tež wosebita wustajeńca skića mnoho wotměny. W 17 hodź. přeprošujemy na wjedźenje “Nowa Doba” – Serbja w powójnskim času a zažnej NDR. Wot rólnej reformy ke kolektiwizaciji, wot separatisma k serbskemu zakonjej, wot zjězda Serbow k ludowym zběžku – wěsći w žanym druhim lětdźesatku serbskich stawiznow so telko wuznamnych podawkow a wuwićow njewotmějechu hač w lětach mjez 1945 a 1955. Muzeologa Alexander Pólk wjedźe přez dynamiski lětdźesatk, kotryž serbsku kulturu dołhodobnje wowliwowaše. W 16 hodźin je wjedźenje w němskej rěči.

Pokazaja so wosebite techniki stareho rjemjesła a ručneho dźěła:
* reparowanje plećenych stólcow
* ćišć z modlemi
* předźenje
* wušiwanje
* wužrawanje jutrownych jejkow

Na wšelakich stacijach móžeće so sami wuspytać.

-> 16 + 17 hodź.: wjedźenje po muzeju

Soraborum Saluti!

… bě postrow Sorabije, něhdyšeho Serbskeho prědarskeho towarstwa w Lipsku, najstaršeho serbskeho towarstwa a zdobom studentskeho zjednoćenstwa Němskeje. Štož započa so w lěće 1716 jako zhromadnosć ewangelskeho teologiskeho dorosta, kotryž so w serbskim prědowanju zwučowaše, změni so w 19. lětstotku na němsko-serbske towarstwo łužiskich studentow wšelakich studijnych směrow z komersom -studentskej korčmu, ale bjez menzury – tesakowanja. Tute so přeco bóle přeněmči. W jeho serbskej sekciji Sorabicum přewjedźechu so serbske rěčne zwučowanja hač krótko po wróćicy lětstotka. Zjednoćenstwo, 1909 na Sorabia přemjenowane, bu 1936 rozpušćene. Dźensa slědujetej jeho tradiciji so tesakowace zjednoćenstwo studentow Sorabia-Westfalen Münster a serbska studentska skupina Sorabija Lipsk.

Kónc lěta 2025 poradźi so Serbskemu muzejej, swoju wobšěrnu zběrku studentskich objektow Sorabije wo dalše unikaty z časa mjez 1882 a 1924 rozšěrić. Tute pyša cirkel “SS!” – skrótšenka za hesło Soraborum Saluti! – Serbam k spomóženju! – a wopon Sorabije ze symboliskim serpom dla podobnosće słowow serp – Serb. Wěnowanja pokazuja, zo jedna so wo dary jako wuraz wuskeho zwiska mjez “panikom” a “lišku” – nazhonitym a młodym studentom. Wone pochadźeja ze zawostajenstwa Jana Jurja Handrika (1860-1946) z Kubšic, kiž bě wot lěta 1882 subsenior a předsyda sekcije Sorabicum a pozdźišo serbski farar w Minakale a Husce a jeho syna Friedricha Jurja Handrika (1902-1979), farar we Wjazóncy. W jeho generaciji so serbska rěč w swójbje pozhubi. Studentske dopomnjenki dari Jurij Handrik do swojeje smjerće młodemu zajimowanemu susodej.

Konwolut dopomnjenkow Sorabije w Lipsku ze zawostajenstwa fararja Jurja Handrika z Wjazońcy, kupjeny wot Friedemanna Gerlinga

1. Złoty pjeršćeń ze zagrawěrowanym cirklom “SS!” a z couleurom
2. Fotowy album z woponom Sorabije (bjez fotow) z wěnowanjom J. Handrikej wot Fr. Ronnerberga, 1909
3. Piwowa škleńca z woponom Sorabije a napisom “Semper virius servetur “ – Njech je stajnje sylniša nutřka wěnowanje seniora Johanna Bartke za J.Handrika, hody 1921, emajlowe pomolowanje
4. Piwowej paskaj, anonymny darićel za J. Handrika 1882/83 a wot Johannesa Bartke za J. Handrika, 1921, winowy pask samsneho darićela, hody 1924, ripsowa žida, slěbro, grawěrowane
5. Wočinjak za listy z couleurom njeznateje korporacije, wěnowany J. Handrikej
6. Couleurowa dopisnica
7. Štyri couleurowe paski
8. Němskej spěwnikaj za komers, 1906 a bj. lěta
9. Němsko-serbski rozmołwnik za nawuknjenje serbskich rěčnych wobrotow, 1920

SM-V-011976 – 011986, SM-P-002525, SM-B-008687-008689